محیط زیست

آخرین اخبار وگزارشها از محیط زیست

روز ملی پرنده نگری، کپی‌برداری از الگوی غربی /روزنامه پول-پریسا خلف بیگی

 کمیته ملی طبیعت‌گردی 15 اردیبهشت ماه را روز ملی پرنده‌نگری در ایران معرفی کرد که به گفته کارشناسان حیات وحش همزمان با دوره زادآوری پرندگان است

 

کمیته ملی طبیعت‌گردی 15 اردیبهشت ماه را روز ملی پرنده‌نگری در ایران معرفی کرد که به گفته کارشناسان حیات وحش همزمان با دوره زادآوری پرندگان است، این دوره زمانی است که پرندگان نیاز به محیطی امن و آرام بدون حضور انسان یا هر گونه مزاحم دیگری دارند، بدین ترتیب هر نوع مزاحمت و حضور انسان‌ها می‌تواند آثار مخرب جبران‌ناپذیری بر تولید مثل پرندگان داشته باشد و به مرور باعث نابودی جمعیت آنها شود، در این بین نه تنها علاقه‌مندان به طبیعت ناخواسته و ندانسته موجب تخریب آن می‌شوند بلکه راه برای افرادی که به شکار غیرقانونی می‌پردازند و کمر به نابودی طبیعت بسته‌اند نیز باز می‌شود.

مشکل اساسی از اینجا شروع می‌شود که روز ملی پرنده‌نگری توسط ارگانی غیر از سازمان حفاظت محیط زیست تعیین شده که اگر با متخصصان پرنده‌نگری مشورت می‌شد به دلیل تداخل این روز با فصل زادآوری نامناسب شناخته می‌شد.
 
حال برای حافظان طبیعت این شبهه به وجود می‌آید که آیا از سازمان حفاظت از محیط زیست که قیم اصلی پرنده‌نگری است سلب مسئولیت شده است؟

آیا قرار است سازمان دیگری متولی پرنده‌نگری باشد؟

در حالی که حفاظت از جمعیت پرندگان وظیفه سازمان محیط زیست است با سپردن مسئولیت پرنده‌نگرها به سازمانی دیگر چه بلایی قرار است برجمعیت‌های پرندگان که بسیاری از آنها هم در خطر انقراض هستند یا از جمعیت کمی برخوردارند بیاید؟
 
این در شرایطی است كه سازمان حفاظت محیط زیست اخیرا قدم‌های بزرگی در زمینه پرنده‌نگری برداشته است.

رییس کمیته طبیعت‌گردی تعداد پرندگان ایران را نمی‌داند

در این بین نظر تنها گروه تخصصی پرنده‌نگری در ایران در خور توجه است، علیرضا هاشمی، کارشناس ارشد تنوع زیستی و مدیر گروه پرنده‌نگری طرلان در این‌باره می‌گوید: گسترش پرنده‌نگری مانند یک تیغ دو دم عمل می‌کند، از یک طرف می‌تواند باعث حفاظت شود و از طرف دیگر عامل نابودی است، ما بر این عقیده هستیم که پرنده‌نگری اگر با در نظر گرفتن شرایط درست انجام شود منجر به حفاظت پایدار از تنوع ‌زیستی و به ویژه پرندگان می‌شود، اما اگر باید‌ها و نباید‌ها رعایت نشود قطعا عامل مخربی برای محیط زیست، پرندگان و حیات‌وحش است، این اصول همان آموزش بایدها و نبایدهایی است که اگر تحت نظر سازمان حفاظت محیط زیست نباشد آثار مخرب زیادی در پی دارد، در پروژه‌ای که ما برای پرنده‌نگری با دفتر کمک‌های کوچک سازمان ملل متحد انجام دادیم، در اولین بخش كار برخی از این باید‌ها و نباید‌ها را تعریف کردیم، یعنی بستر سازی فرهنگی برای درک واقعی از پرنده‌نگری و تماشای این مخلوقات زیبا را فراهم کردیم، اما متاسفانه اکنون که قرار است چنین برنامه‌هایی در کشور اجرا شود آنچنان توجهی به این امر نمی شود.
 
ریاست کمیته طبیعت‌گردی در آخرین مصاحبه تعداد صحیح پرندگان ایران و تهران را نمی‌دانست و اشتباه بیان کرد! نه تنها خود ایشان اطلاعات درستی از پرندگان ندارند بلکه متاسفانه مشاوران متخصصی هم در این زمینه ندارند و این یک مساله نگران‌کننده است زیرا ندانستن باعث آسیب جدی به طبیعت به جای گسترش اکوتوریسم می‌شود.

وی درمورد بزرگ‌نمایی از کاری که هنوز در مورد آن تحقیق کافی صورت نگرفته گفت: بیان کردن یک کار در ابعاد بین‌المللی و تصمیم‌گیری چند هفته ای برای اجرای آن، چنان بی‌نظمی در پی دارد که تنها چند روز مانده به همایش اعلام می‌شود که تاریخ آن به تعویق افتاده است.
 
اما مشکل اصلی اینجاست که کشورهای پیشرو در دنیا در زمینه پرنده‌نگری مثل اروپا از لحاظ شرایط جغرافیایی و زمان مهاجرت پرندگان با ما متفاوتند.
 
تاریخ تعیین شده با کشور ما مطابقت ندارد و گروه طرلان در حال بررسی تعیین تاریخ مناسبی برای این روز است.

هاشمی درباره وخامت اوضاع آتی نظارت بر پرنده‌نگری اضافه کرد: در جهان پرنده‌نگری با نظارت دقیق ارگان‌های حفاظت از محیط زیست و زیر نظر مستقیم سازمان‌های حفاظت محیط زیست است و این بسیار با اوضاعی که برای ما پیش آمده متفاوت است.

یك مقام آگاه در زمینه اكوتوریسم با اعلام آنكه به عقیده بسیاری از کارشناسان حیات وحش، کمیته ملی طبیعت‌گردی از ابتدای شروع کار بیشتر علاقه‌مند به بحث‌های جنجالی است تا اجرای اهداف جدی و اصولی، گفت: به وضوح مشخص نیست وظیفه این نهاد در کدام قسمت تعریف شده است، برای گرفتن کارت راهنمای طبیعت‌گردی باید به سازمان میراث فرهنگی بخش طبیعت‌گردی رجوع شود، اما در هیچ‌یک از بخش‌های تدوین، تدریس یا بخش‌های مربوط به راهنمایان طبیعت‌گردی که زیر نظر سازمان گردشگری است، کمیته ملی دخیل نیست، در سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری هم بخش گردشگری و اکوتوریسم وجود دارد و خارج از کنترل کمیته ملی طبیعت‌گردی است، بنابراین هنوز واضح نیست این کمیته قرار است چه کار مشخصی را دنبال می‌کند؟ نکته دیگر اینکه چند نفر در زمینه اکوتوریسم و شناخت طبیعت و دانش محیط زیست در این کمیته متخصص هستند؟ آیا قرار است مسئولان آن دانشی خارج از حیطه محیط زیست داشته باشند که برای اغلب کارشناسان این رشته جای سوال است.

به طور مثال در پروژه بی‌نتیجه تالاب کانی برازان در مهاباد در دو تاریخ مختلف، دو بار به عنوان اولین سایت پرنده‌نگری ایران مراسم افتتاحیه برگزار شد، بودجه هنگفتی برای طرح ارزیابی آن به تصویب رسید و مدت‌هاست نتایج آن به كمیته ملی اكوتوریسم تحویل شده که همچنان معلق باقی مانده و كاری انجام نشده است.
 
نه تنها مساله افتتاح این سایت هنوز مبهم باقی مانده، بلکه بین اهالی محلی هم اختلاف در گرفته که در نهایت به ضرر این تالاب است. کانی برازان به دلیل واقع شدن در مکان خاص جغرافیایی، سایت بی‌نظیری برای تماشای پرندگان است، چندی پیش اداره محیط زیست آذربایجان غربی درخواستی مبنی بر ارتقای نام آن از «منطقه شکار ممنوع» به «منطقه حفاظت شده» داده بود که نه تنها تحقق نیافت، بلکه با معرفی آن به عموم بدون مطالعه و تاسیسات زیربنایی موجب بالا رفتن بازدید عمومی و تخریب توسط افراد ناآگاه شده است، تورهای بازدیدکننده از این مکان بدون هیچ محدودیت و ضابطه‌ای موجب نابودی اکوسیستم آن می‌شوند، آبشار مارگون و تالاب کانی برازان نمونه‌هایی از توسعه بی‌ضابطه گردشگری است که تاکنون نتیجه قابل قبولی نداشته است، بنابراین مساله اساسی اینجاست که مجری پروژه‌ها در یک بخش افراد غیرمتخصصی هستند که تنها با هدف اجرای پروژه کار می‌کنند و نه پایش و نظارت علمی بر آن.
 
اگر در یك دستگاه دولتی شخص یا اشخاصی از بخش غیردولتی مستقیم یا غیر مستقیم در غالب پروژه‌ها شركت دارند كمی جای سوال است. خوشبختانه مدیر فعلی كمیته ملی، مقام معاونت اسبق این كمیته است و می‌تواند پاسخگو باشد.

عقاب آمریکایی یا زاغ‌بور، کدام را بهتر می‌شناسیم؟

پرویز بختیاری کارشناس ارشد محیط زیست و مدرس پرنده‌نگری درباره کپی برداری از منابع خارجی بدون در نظر گرفتن شرایط بومی می‌گوید: بسیار خوب است که توجه مردم را به طبیعت جلب کنیم اما این کار هم روش و اصول علمی خاص خودش را دارد.

در باب آشنایی با حیات وحش و تورهای مرتبط با آن باید بگویم که اگر دقت کرده باشید مدت‌هاست که عادت کرده‌ایم کتب و نتیجه کار خارجیان را ترجمه کنیم و با افتخار آن را به چاپ برسانیم. بدون اینکه در نظر بگیریم که این موضوع با طبیعت و کشور ما سازگار است یا نه. جانورانی که در این کتاب است آیا در ایران وجود دارند یا نه. شاید به همین دلیل است که همه کودکان ما فیل و زرافه و عقاب سر سفید آمریکایی را می‌شناسند اما تا به حال اسم زاغ‌بور به گوششان نخورده است. با این نوع آموزش طبیعی است که سال گذشته درنای سیبری در ایران منقرض شد اما افکار عمومی واکنشی نشان نداد.

وی می‌افزاید: ظاهرا موضوع کپی‌برداری به برگزاری همایش و سمینار و تعیین روز ملی هم سرایت کرده است. بیش از پنج سال است که کار تحقیقاتی توسط گروهی از متخصصان پرنده نگر در حال اجراست که نتایج آن منجر به تعیین روزی در تقویم ایران شود به نام روز ملی پرندگان مهاجر. اما جای تعجب است که توسط کمیته ملی اکوتوریسم ایران که انتظار می‌رود ارگانی کاملا تخصصی باشد نیمه اردیبهشت به عنوان این روز تعیین می‌شود. به عنوان یک معلم در این زمینه می‌گویم که تعیین این روز چه مبنای علمی دارد؟ با چه مناسبت پرنده و پرنده‌نگری و یا مهاجرت پرندگان همخوانی دارد؟ آیا کپی‌برداری از کشوری مثل کانادا که در این تاریخ روز پرندگان مهاجر را برگزار می‌کند کار درستی است؟ آیا به این فکر نکرده‌ایم که در نیمه اردیبهشت در ایران نیز پرندگان مهاجر می‌آیند یا نه؟ تا به کی باید با طبیعت ایران این گونه برخورد کرد؟

به گفته او، پرندگانی نظیر پری شاهرخ که جزو آخرین پرندگان مهاجر به شهر تهران و نیمه شمالی کشور ما است بیش از 20 روز است که مهاجرت کرده‌اند.

در مورد گونه‌های زادآور که وضع حساس‌تر است زیرا آنها در حال جوجه‌آوری هستند و تشویق مردم برای رفتن به طبیعت و تماشای آنها به طبیعت لطمه خواهد زد. با علم به اینکه می‌دانیم قصد همگان کمک به حفظ طبیعت بوده و هست اما تاکید می‌کنم که یک تصمیم اشتباه می‌تواند لطمه‌های زیادی را به آن بزند.

این کارشناس محیط زیست مژده‌ای نیز برای پرنده‌نگر‌ها دارد. به گفته او، به زودی نتایج مطالعات انجام شده درباره تعیین روز ملی پرنده‌نگری منتشر و به اطلاع علاقه‌مندان خواهد رسید. وی افزود: از سال گذشته پنج پیشنهاد از سوی متخصصان مطرح شد که موضوع در حال بررسی نهایی است.

+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389ساعت 13:19  توسط محمد تاجیک   |